Ngưu bàng quen thuộc với nhiều người Việt dưới dạng trà hoặc rễ ăn được, nhưng ít ai biết loại cây này còn có chỗ đứng lâu đời trong chăm sóc tóc tại châu Âu. Bài viết này sẽ giới thiệu ngưu bàng dưới góc nhìn của một dược sĩ mỹ phẩm, cụ thể là vai trò của chiết xuất rễ ngưu bàng trong dầu gội dành cho da đầu nhiều dầu.
Ngưu bàng là gì?
Ngưu bàng có tên khoa học là Arctium lappa, là một loại cây thân thảo thuộc họ Cúc (Asteraceae). Cây có lá to, rễ cái dài và đâm sâu, quả có gai nhỏ dễ bám vào quần áo hay lông thú. Tên tiếng Anh của cây là burdock.
Ngưu bàng mọc ở nhiều vùng ôn đới của châu Á và châu Âu, và từ lâu đã xuất hiện trong y học dân gian và ẩm thực của cả hai khu vực. Trong mỹ phẩm chăm sóc tóc, bộ phận thường được sử dụng là rễ, được chiết xuất để đưa vào công thức dầu gội và các sản phẩm chăm sóc da đầu.
Ngưu bàng có tác dụng gì?
Đây là câu hỏi được tìm kiếm nhiều nhất về ngưu bàng, nên cần trả lời một cách thận trọng và rõ ràng về phạm vi.
Trong dân gian, ngưu bàng được sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên, với tư cách là bài viết trên website mỹ phẩm, chúng tôi chỉ nói về vai trò của chiết xuất rễ ngưu bàng khi dùng ngoài da trong chăm sóc da đầu và tóc. Đối với các thắc mắc liên quan đến việc ăn hoặc uống ngưu bàng, bạn nên tham khảo ý kiến thầy thuốc hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Trong chăm sóc tóc, chiết xuất rễ ngưu bàng được đưa vào dầu gội với mục đích hỗ trợ giảm tiết dầu và làm sạch da đầu. Đây là lý do thành phần này thường xuất hiện trong các sản phẩm dành cho da đầu có xu hướng nhiều dầu, dễ bết.
Truyền thống dùng ngưu bàng ở châu Âu
Tại nhiều nước châu Âu, rễ ngưu bàng nằm trong truyền thống chăm sóc tóc và da đầu từ rất lâu. Việc dùng thảo mộc để chăm sóc tóc là một phần của văn hóa làm đẹp dân gian ở khu vực này, được truyền qua nhiều thế hệ.
Ba Lan, quê hương của thương hiệu Herbal Care, là một trong những quốc gia có nền dược mỹ phẩm thảo dược phát triển lâu đời. Các công thức dân gian ở đây được nghiên cứu, kết hợp với sản xuất hiện đại và các tiêu chuẩn kiểm định, rồi đưa vào các dòng dầu gội, dầu xả thảo dược mà chúng ta biết ngày nay.
Cần hiểu đúng rằng đây là truyền thống sử dụng, tức là kinh nghiệm được tích lũy qua thời gian. Truyền thống này giúp lý giải vì sao thành phần được ưa chuộng, nhưng không phải là bằng chứng điều trị.
Da đầu nhiều dầu: vì sao cần làm sạch đúng cách?
Da đầu có các tuyến bã nhờn, và việc tiết dầu là hoàn toàn bình thường vì lớp dầu này góp phần bảo vệ tóc và da đầu. Tuy nhiên, với một số người, da đầu tiết dầu nhiều hơn, khiến tóc nhanh bết, nặng chân tóc và có cảm giác khó chịu chỉ sau vài giờ sau khi gội.
Một cách đơn giản để nhận biết da đầu thiên dầu là quan sát tóc sau khi gội: nếu chân tóc bết lại nhanh, hoặc khi dùng giấy thấm nhẹ lên da đầu thấy có nhiều dầu bám vào, nhiều khả năng da đầu của bạn thuộc nhóm nhiều dầu.
Với loại da đầu này, cách gội quan trọng không kém sản phẩm: dùng nước ấm vừa phải (không quá 40°C), massage bằng đầu ngón tay thay vì cào móng, và xả thật sạch để không còn cặn bọt. Bạn có thể xem hướng dẫn đầy đủ trong bài Gội đầu đúng cách theo chuẩn da liễu. Khi kỹ thuật gội đúng, các thành phần trong dầu gội mới phát huy hiệu quả tốt nhất.
Chiết xuất ngưu bàng trong dầu gội
Khi đọc nhãn sản phẩm, chiết xuất rễ ngưu bàng được ghi theo danh pháp quốc tế là Arctium Lappa Root Extract. Nếu bạn muốn tự tin đọc toàn bộ bảng thành phần của các sản phẩm khác, cách nhận diện tên Latin của chiết xuất thực vật được hướng dẫn trong bài Cách đọc bảng thành phần INCI mỹ phẩm.
Dầu gội thảo dược ngừa rụng tóc Cải đen (Herbal Care) là sản phẩm có chứa chiết xuất rễ ngưu bàng, bên cạnh chiết xuất củ cải đen, keratin thủy phân, protein lúa mì thủy phân và inulin. Trong công thức, chiết xuất ngưu bàng đóng vai trò hỗ trợ giảm tiết dầu và làm sạch da đầu, phối hợp cùng các thành phần chăm sóc và nuôi dưỡng tóc còn lại.
Một lưu ý nhỏ khi sử dụng: do sản phẩm chứa các chiết xuất thảo dược tự nhiên, chai có thể xuất hiện hiện tượng lắng cặn nhẹ theo thời gian. Đây là đặc điểm bình thường của chiết xuất thực vật, không phải dấu hiệu hư hỏng. Bạn chỉ cần lắc kỹ chai trước khi dùng để các thành phần phân bố đều.
Lưu ý khi sử dụng
Ngưu bàng thuộc họ Cúc (Asteraceae). Những người có tiền sử dị ứng với các loài cây họ Cúc nên đọc kỹ nhãn và cân nhắc trước khi dùng sản phẩm có chứa thành phần này.
Với người có cơ địa da nhạy cảm, nên thử sản phẩm trên một vùng da nhỏ trước khi dùng cho toàn bộ da đầu. Nếu trong quá trình sử dụng xuất hiện ngứa, đỏ hoặc châm chích, nên ngừng dùng và rửa sạch với nước.
Câu hỏi thường gặp về ngưu bàng trong chăm sóc tóc
Ngưu bàng là gì? Ngưu bàng (Arctium lappa) là cây thân thảo thuộc họ Cúc, có lá to và rễ cái dài. Trong chăm sóc tóc, bộ phận thường được dùng là rễ, chiết xuất để đưa vào dầu gội.
Ngưu bàng có tác dụng gì với tóc và da đầu? Chiết xuất rễ ngưu bàng được dùng trong dầu gội để hỗ trợ giảm tiết dầu và làm sạch da đầu, phù hợp với người có da đầu nhiều dầu, dễ bết. Bài này không bàn về tác dụng khi ăn hoặc uống ngưu bàng.
Chiết xuất ngưu bàng ghi trên nhãn như thế nào? Trên bảng thành phần, chiết xuất này thường được ghi là Arctium Lappa Root Extract.
Người dị ứng với cây họ Cúc có dùng được không? Ngưu bàng thuộc họ Cúc nên người có tiền sử dị ứng với các cây cùng họ cần đọc kỹ nhãn và cân nhắc trước khi dùng. Nên thử trên một vùng da nhỏ trước, và ngừng dùng nếu thấy ngứa, đỏ hoặc châm chích.
Vì sao chai dầu gội thảo dược có cặn lắng? Chiết xuất thực vật có thể lắng nhẹ theo thời gian. Đây là đặc điểm bình thường, bạn chỉ cần lắc kỹ chai trước khi dùng.
Tổng kết
Ngưu bàng (Arctium lappa) là loại cây có lịch sử sử dụng lâu đời ở cả châu Á và châu Âu. Trong chăm sóc tóc, chiết xuất rễ ngưu bàng được dùng để hỗ trợ giảm tiết dầu và làm sạch da đầu, phù hợp với những ai có da đầu nhiều dầu, dễ bết. Kết hợp thành phần phù hợp với kỹ thuật gội đúng cách là cách chăm sóc nhẹ nhàng và bền vững nhất.
Nếu bạn đang tìm hiểu thêm các lựa chọn dầu gội thảo dược, có thể tham khảo danh mục Dầu gội của EUCOMED. Để hiểu toàn diện hơn về chăm sóc tóc ở phụ nữ, bạn cũng có thể đọc bài tổng quan: Rụng tóc ở phụ nữ: nguyên nhân, phân loại và cách chăm sóc đúng chuẩn da liễu.
