Nhiều người vẫn tin rằng gàu là dấu hiệu của việc "ở bẩn", nhưng thực tế có một nhân vật quen thuộc đứng sau câu chuyện này mà ít ai biết đến: nấm men Malassezia. Đây là sinh vật sống bình thường trên da hầu hết mọi người, và hiểu về nó giúp bạn nhìn nhận chuyện gàu một cách khoa học, bớt tự trách bản thân hơn.
Malassezia là gì?
Malassezia là tên của một chi nấm men, tồn tại tự nhiên trên da người. Chúng là những sinh vật cực nhỏ, chỉ nhìn thấy được dưới kính hiển vi. Đây cũng là câu trả lời cho thắc mắc "nấm men Malassezia là gì": một nhóm nấm men sống bình thường trên bề mặt da, chứ không phải thứ gì đó "lạ" xâm nhập vào cơ thể.
Đặc điểm nổi bật nhất của Malassezia là chúng ưa dầu. Loại nấm men này cần chất béo từ bên ngoài để phát triển, vì vậy chúng thường được tìm thấy nhiều ở những vùng da tiết nhiều bã nhờn như da đầu, mặt và phần thân trên.
Nấm men Malassezia sống thường trú trên da đầu
Điều đầu tiên cần hiểu là Malassezia là một phần của hệ vi sinh bình thường trên da đầu. Hệ vi sinh này gồm rất nhiều loại vi sinh vật cùng sống trên da, và Malassezia là một thành viên quen thuộc trong đó. Chúng có mặt ở hầu hết mọi người, kể cả những người chưa từng bị gàu.
Vì vậy, việc có Malassezia trên da đầu không phải dấu hiệu của vấn đề. Nếu bạn muốn hiểu thêm về khái niệm hệ vi sinh trên da đầu, có thể đọc bài Inulin là gì? Công dụng của inulin trên da đầu, trong đó có phần giải thích da đầu cũng có hệ vi sinh riêng.
Vì sao Malassezia liên quan đến da đầu nhiều dầu?
Nhờ đặc tính ưa dầu, Malassezia có điều kiện thuận lợi hơn ở những nơi có nhiều bã nhờn. Da đầu vốn có nhiều tuyến bã nhờn, và ở người có da đầu tiết nhiều dầu, lượng "thức ăn" dành cho loại nấm men này dồi dào hơn. Đây là lý do vì sao Malassezia thường được nhắc đến cùng với da đầu nhiều dầu.
Tuy vậy, cần tránh một suy diễn sai: da đầu nhiều dầu không có nghĩa chắc chắn sẽ bị gàu. Nhiều người có da đầu dầu nhưng không hề có vấn đề gì về bong vảy. Để biết da đầu của mình thuộc loại nào, bạn có thể làm test giấy thấm theo hướng dẫn trong bài Da đầu dầu và da đầu khô: cách nhận biết để gội đúng.
Vòng gàu: dầu, nấm men và bong vảy
Để dễ hình dung, có thể mô tả mối liên hệ này bằng một vòng đơn giản gồm ba bước:
- Dầu: da đầu tiết bã nhờn, cung cấp nguồn chất béo cho nấm men.
- Nấm men: Malassezia sử dụng dầu để phát triển, và trong quá trình đó phân giải dầu thành những chất khác.
- Bong vảy: ở một số người, da đầu phản ứng với những chất này, trở nên dễ kích ứng và bong ra các vảy nhỏ mà ta gọi là gàu.
Một giới hạn quan trọng cần nói rõ: vòng ba bước trên là cách mô tả đơn giản hóa để dễ hiểu. Trên thực tế, gàu không đơn giản là "có nhiều nấm men hơn". Điều quan trọng là cách da đầu của mỗi người phản ứng với các chất do nấm men tạo ra. Vì vậy, hai người có lượng nấm men tương đương vẫn có thể khác nhau: một người bị bong vảy, người kia thì không. Điều này cho thấy cơ địa của mỗi người đóng vai trò rất quan trọng.
Gàu không phải do ở bẩn
Đây là hiểu lầm phổ biến nhất về gàu. Gàu không đồng nghĩa với vệ sinh kém. Nhiều người gội đầu rất đều đặn và sạch sẽ nhưng vẫn gặp tình trạng bong vảy, vì nguyên nhân nằm ở cơ địa và phản ứng của da đầu, không nằm ở việc đầu có "bẩn" hay không.
Cũng chính vì hiểu lầm này mà một số người cố gắng gội thật nhiều, chà thật mạnh để "cho sạch hết". Cách làm này thường không giúp ích mà còn có thể khiến da đầu khô căng, khó chịu hơn. Ngược lại, gội quá ít cũng không phải lựa chọn tốt vì dầu và bụi bẩn dễ tích tụ. Điều cần là gội đúng kỹ thuật và đúng tần suất, bạn có thể tham khảo bài Gội đầu đúng cách theo chuẩn da liễu.
Một số yếu tố thường được ghi nhận có liên quan đến việc da đầu dễ bong vảy hơn gồm cơ địa, thời tiết thay đổi, căng thẳng và nội tiết. Đây chỉ là các yếu tố liên quan nói chung, không phải nguyên nhân chắc chắn cho từng trường hợp cụ thể.
Chăm sóc da đầu hằng ngày: những điều nên làm
Ở mức chăm sóc hằng ngày, những điều sau giúp da đầu thoải mái hơn:
- Gội đúng kỹ thuật: nước ấm vừa phải, massage bằng đầu ngón tay thay vì cào móng, xả thật sạch.
- Gội với tần suất phù hợp loại da đầu của bạn, thay vì gội theo thói quen.
- Chọn sản phẩm làm sạch dịu nhẹ, tránh các sản phẩm có tính tẩy rửa quá mạnh.
- Giữ sạch các vật dụng chạm vào tóc như lược, mũ, vỏ gối.
Đây đều là những biện pháp chăm sóc chung. Bài viết này không hướng dẫn cách "loại bỏ nấm" hay xử lý gàu tại nhà, vì đó là việc nằm ngoài phạm vi chăm sóc bằng mỹ phẩm thông thường.
Tổng kết
Malassezia là nấm men sống thường trú trên da đầu, ưa dầu và phát triển thuận lợi hơn ở nơi nhiều bã nhờn. Gàu có liên quan đến cách da đầu mỗi người phản ứng chứ không phải do ở bẩn, nên gội sạch hơn hay gội nhiều hơn không phải lúc nào cũng là câu trả lời. Chăm sóc da đầu đúng cách và đi khám khi có dấu hiệu nặng là cách tiếp cận khoa học nhất.
Nếu bạn muốn tìm hiểu các lựa chọn dầu gội dịu nhẹ dùng hằng ngày, có thể tham khảo danh mục Dầu gội chăm sóc tóc của EUCOMED.
